Polskie powiaty mają ściśle określony zakres możliwości wykonawczych. Powiat ma za zadanie wykonywać określone wieloma ustawami zadania publiczne o ponadgminnym charakterze w zakresie edukacji publicznej oraz promocji i ochrony zdrowia. Powiat ma obowiązek także dbać o pomoc społeczną, prowadzić politykę prorodzinną, wspierać osoby niepełnosprawne. Do zadań powiatu należy organizowanie transportu zbiorowego oraz dbanie o drogi publiczne. Do obowiązków powiatu należy także wykonywanie zadań publicznych w zakresie kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami, a także kultury fizycznej i turystyki. Także powiat zajmuje się sprawami, które dotyczą geodezji, kartografii, katastru oraz gospodarki nieruchomościami. Polskie powiaty mają także za zadanie dbać o gospodarkę wodną, zajmować się administracją architektoniczno-budowlaną a także ochroną środowiska i przyrody. Powiaty muszą także sprawować pieczę nad rolnictwem, leśnictwem i rybactwem śródlądowym a także dbać o porządek publiczny i bezpieczeństwo obywateli. Do zadań powiatu należy ustalanie i nadzorowanie ochrony przeciwpowodziowej, w tym wyposażenie i utrzymanie powiatowego magazynu przeciwpowodziowego. Powiat dba także o ochronę przeciwpożarową i ma za zadanie zapobiegać innym nadzwyczajnym zagrożeniom życia, zdrowia ludzi a także środowiska. Powiat musi przeciwdziałać bezrobociu a także podejmować działania mające na celu aktywizację lokalnego rynku pracy. Do zadań powiatu należy także ochrona praw konsumenta oraz utrzymanie powiatowych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej a także obiektów administracyjnych. Do zadań powiatu należy także jego promocja, obronność a także współpraca z rozmaitymi organizacjami pozarządowymi. Do zadań publicznych powiatów należy także zapewnienie wykonywania określonych ustawowo zadań oraz kompetencji kierowników powiatowych służb, także inspekcji i straży. Ustawy mogą także określać inne zadania powiatu a także określać niektóre sprawy, które należą do zakresu działania powiatu, jako zadania z zakresu administracji rządowej, które wykonywane są przez powiat. Polskie powiaty mogą także na uzasadniony wniosek gminy zainteresowanej przekazać jej zadania z zakresy własnej działalności na warunkach, które muszą być ustalone w porozumieniu. Należy także przestrzegać tego, że zadania powiatu nie mogą naruszać zakresu, w jakim działają gminy. Najmniejszym powiatem ziemskim w Polsce pod względem powierzchni jest powiat bieruńsko-lędziński, natomiast najmniejszym powiatem grodzkim pod względem powierzchni jest miasto Świętochłowice. Pod względem liczby mieszkańców najmniejszym powiatem ziemskim jest powiat sejneński a najmniejszym powiatem grodzkim również pod względem liczby mieszkańców jest Sopot. Z kolei w kategorii najrzadziej zaludnionego powiatu ziemskiego wygrywa powiat bieszczadzki. Natomiast największym powiatem ziemskim ze względu na powierzchnię jest powiat białostocki a największym powiatem grodzkim również pod względem powierzchni jest Warszawa. Największym powiatem ziemskim, jeśli chodzi o liczbę mieszkańców jest powiat poznański a największym powiatem grodzkim w tej kategorii jest znowu Warszawa.

W Polsce mamy sześćdziesiąt pięć powiatów grodzkich, czyli miast na prawach powiatu. Tego typu miasto jest gminą, która ma status miasta a wykonuje zadania, jakie są nałożone na powiat. Władzę wykonawczą sprawuje tutaj prezydent miasta. Powiaty grodzkie, czyli miasta grodzkie nie są powiatami a jedynie gminami, do których zadań ze względu na ich specyfikę doszedł poszerzony zakres zadań. W konsekwencji nadania miastu praw powiatu rada miasta i prezydent miasta mają takie same zadania jak rada powiatu lub gminy oraz wójt lub starosta, rada nie wybiera organu wykonawczego i nie ma możliwości jego odwołania a radni składają ślubowanie według tekstu roty z artykułu dwudziestego trzeciego ustawy gminnej. W strukturze organizacyjnej miasta o statusie powiatu jest komisja bezpieczeństwa i porządku, która nie występuje w strukturze powiatu. Od pierwszego stycznia dwa tysiące trzeciego roku w Polsce mamy sześćdziesiąt pięć miast, które mają status powiatu grodzkiego. W województwie dolnośląskim są to Jelenia Góra, Legnica i Wrocław; w województwie kujawsko – pomorskim Bydgoszcz, Grudziądz, Toruń i Włocławek; województwo lubelskie to Biała Podlaska, Chełm, Lublin, Zamość; województwo lubuskie: Gorzów Wielkopolski i Zielona Góra; województwo łódzkie: Łódź, Piotrków Trybunalski i Skierniewice; województwo małopolskie: Kraków, Nowy Sącz i Tarnów; województwo mazowieckie: Ostrołęka, Płock, Radom, Siedlce i Warszawa; województwo opolskie – Opole; województwo podkarpackie: Krosno, Przemyśl, Rzeszów i Tarnobrzeg; województwo podlaskie: Białystok, Łomża i Suwałki; województwo pomorskie: Gdańsk, Gdynia, Słupsk, Sopot; województwo śląskie: Bielsko – Biała, Bytom, Chorzów, Częstochowa, Dąbrowa Górnicza, Gliwice, Jastrzębie – Zdrój, Jaworzno, Katowice, Mysłowice, Piekary Śląskie, Ruda Śląska, Rybnik, Siemianowice Śląskie, Sosnowiec, Świętochłowice, Tychy, Zabrze, Żory; województwo świętokrzyskie – Kielce; województwo warmińsko – mazurskie: Elbląg i Olsztyn; województwo wielkopolskie: Kalisz, Konin, Leszno i Poznań; województwo zachodniopomorskie: Koszalin, Szczecin i Świnoujście. Powiaty miejskie swoim obszarem zajmują teren większych miast. Miasta posiadające prawa powiatu liczą zawsze ponad sto tysięcy mieszkańców, mogą być dawnymi stolicami województw (sprzed pierwszego stycznia tysiąc dziewięćset dziewiątego roku). Warszawa uzyskała status miasta na prawach powiatu dwudziestego siódmego października dwa tysiące drugiego roku a Wałbrzych utracił prawa miasta na prawach powiatu pierwszego stycznia dwa tysiące trzeciego roku i został włączony do powiatu wałbrzyskiego. W dwa tysiące pierwszym roku miasta te przejęły dodatkowe zadania takie jak na przykład prowadzenie obsługi finansowej placówek rodzinnych, finansowanie stypendiów sportowych oraz wyróżnień dla zawodników, którzy osiągają wysokie wyniki sportowe, finansowanie policji i wiele innych. Do zadań prezydenta miasta należy miedzy innymi nadzór nad statutową działalnością jednostek pomocy społecznej to znaczy miejskich ośrodków pomocy społecznej.

Powiat jest to jednostka samorządu terytorialnego II stopnia oraz podziału administracyjnego. Powiat obejmuje jakąś cząstkę obszaru województwa. Funkcjonowanie powiatów w Polsce reguluje ustawa z 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym. Polskie powiaty dzielą się na dwa rodzaje powiatów. Są to powiaty ziemskie i powiaty grodzkie. Powiaty ziemskie to takie, które skupiają od kilku do kilkunastu gmin, które ze sobą sąsiadują, natomiast powiaty grodzkie to miasta, które są na prawach powiatu. To znaczy, że gmina posiada status miasta i wykonuje zadania powiatu. Pierwszy raz polskie powiaty wprowadzono w XIV wieku, a dokładniej w drugiej jego połowie. Pojawiły się one w zastępstwie funkcjonujących dotychczas kasztelanii. Wtedy, w systemie podziałów terytorialnych kraju powstała jednostka administracyjna, która była większa od kasztelanii. Została ona nazwana po łacinie districtus, a po polsku dystrykt i była ona uwzględniania w tytularzu książęcym. Pod koniec XIV wieku istniał już nowy system podziału terytorialnego. Opierał się on na ustroju sądowo-ziemskim Podstawą nowego systemu była ziemia, która składała się z od dwóch do trzech powiatów sądowych. Takie ziemie powstały poprzez podział dystryktów. Każda z ziem otrzymała swój specjalnie delegowany sąd książęcy, który składał się z sędziego i podsędków a także lokalnych urzędników. Takie ziemskie sądy nie posiadały swoich stałych siedzib. Funkcjonowały one w ten sposób, że objeżdżały całe terytoria i zatrzymywały się na jakiś czas w większych, bardziej znaczących ośrodkach. To właśnie okolice takich ośrodków (które przeważnie były miejskie) oraz ich mieszkańcy, którzy podlegali jurysdykcji sądów ziemskich, stworzyli powiaty. Samo słowo „powiat” pochodzi od „dnia wietnego”, który oznaczał „wiec”, czyli sądowe zgromadzenie o terminie wyznaczonym z góry. Każda z ziem posiadała swój osobny zarząd majątkiem władcy i spoczywał on w rękach specjalnych rządców. Rządcy ci od połowy piętnastego wieku zwani byli starostami. Starostowie mieli rozległą władzę sądowo-administracyjną. Starosta mógł sądzić wszystkich tych, którzy dopuścili się przestępstw, które zagrażały publicznemu spokojowi. Starosta miał również za zadanie sprawować pieczę nad wykonywaniem wyroków sądowych a także sprawować ogólny nadzór nad aparatem skarbowym. Początkowo siedzibą każdego starosty była stolica ziemi. Jednakże w późniejszych czasach starostami nazywani byli również dzierżawcy królewszczyzn. Powiaty były obecne także w Wielkim Księstwie Poznańskim. Funkcjonowały tam jako odpowiednik niemieckiego Kreis. Natomiast w zaborze rosyjskim odpowiednikiem powiatu był ujezd. Spis zawierający polskie powiaty pod zaborami można znaleźć w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. Powiaty istniały także w czasie II Rzeczypospolitej a także w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, aż do 1975 roku. W 1975 roku zlikwidowano duże województwa, które były podzielone na powiaty i wprowadzono w ich miejsce czterdzieści dziewięć nowych województw, które były mniejsze. Do podziału na powiaty wrócono na mocy reformy administracyjnej, która weszła w życie 1 stycznia 1999 roku.